Sara Lipska
Biografia
Sara Lipska urodziła się w 1882 roku w Mławie w zamożnej rodzinie żydowskiej (chasydzkiej). W 1900 roku wyszła za mąż za Mendla Lipszyca, a w 1902 roku urodziła syna. W 1904 rozpoczęła studia w Warszawskiej Szkole Sztuk Pięknych i pracowała w pracowni Xawerego Dunikowskiego, gdzie była asystentką profesora; była na studiach nazywana muzą Dunikowskiego. Rozwiodła się i pozostawiła syna pod opieką męża. Z nieformalnego związku z Dunikowskim miała córkę Marię Xawerę, która przyszła na świat w październiku 1908 w Brukseli.
W 1911 i 1912 roku prace Lipskiej były wystawiane w Towarzystwie Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie. W tym czasie wykonała ilustracje do książki Janusza Korczaka Mośki, Joski i Srule. Na stronie tytułowej tej książki, podobnie jak na liście studentów, figuruje pod nazwiskiem Lipszyc, byłego męża.
W 1912 roku, wraz z córką i prawdopodobnie przyjaciółką Zofią Piramowicz, opuściła Warszawę i wyjechała do Paryża, gdzie spędziła resztę życia. Na emigracji nawiązała współpracę z Siergiejem Diagilewem, dla którego rozpoczęła projektowanie kostiumów. W roku 1914 dołączył do niej na krótko Dunikowski; Lipska projektowała dla baletu Diagilewa kostiumy nawiązujące stylem do orientu, a Dunikowski uwieczniał artystów na swoich obrazach. Towarzyszyli baletowi podczas tournée po Wielkiej Brytanii do czasu, gdy rozwój I wojny światowej nie zmusił ich do powrotu do Paryża. Dunikowski wstąpił do Legii Cudzoziemskej, a Lipska pozostała we Francji, mieszkała w Lyonie. Po powrocie do Paryża pracowała w zespole kostiumografa i scenografa Léona Baksta.
Na początku lat dwudziestych nawiązała współpracę z Jakim Rouché, dyrektorem Opéry Garnier. Zaprojektowała scenografię do przedstawienia Pieśń nad pieśniami Honeggera; sukces opery przyniósł jej kolejne zamówienia. W tym okresie Lipska rozpoczęła projektowanie odzieży kobiecej i tkanin, a orientalny styl stał się charakterystyczną cechą jej twórczości i przyczynił do nowej mody na tego typu stroje. Pod koniec lat dwudziestych Lipska otworzyła przy rue Belloni 4 w dzielnicy Montparnasse pierwsze atelier, w którym prezentowała swoje projekty. W 1928 roku otworzyła również butik przy Avenue des Champs-Élysées 146.
Do grona jej klientek należały Sidonie-Gabrielle Colette, Ałła Nazimowa, Cécile Sorel, markiza Luisa Casati, Ganna Walska i Helena Rubinstein, z którą połączyła ją wieloletnia przyjaźń. Dla Antoniego Cierplikowskiego zaprojektowała wiele kreacji, a także urządzała należące do niego apartamenty; była również autorką portretów fryzjera i stylisty. Henry van de Velde porównał je w książce Le style moderne. Contribution de la France do prac Roberta Mallet-Stevensa, a Le Corbusiera. W 1922 roku przygotowała projekty scenografii i strojów do wystawianej w paryskim Théâtre Femina operetki Anabella, które powstały w domu mody Maison Myrbor, z którym prowadziła stałą współpracę, podobnie jak z Paulem Poiretem. Lipska była również autorką projektu wnętrz w posiadłości spokrewnionej z carem Mikołajem II i Natalie Paley. Dla Heleny Rubinstein projektowała wystawy w jej butikach, opakowania, flakony i materiały reklamowe jej produktów.
Współpracowała wielokrotnie z architektką Adrienne Górską, siostrą Tamary Łempickiej. Pod koniec lat dwudziestych uległa wypadkowi samochodowemu, który nadszarpnął jej zdrowie i spowolnił karierę. Przed wybuchem II wojny światowej Sara Lipska zamieszkała w jednej z kamienic należącej do Heleny Rubinstein; jej córka przez wiele lat była osobistą sekretarką tej założycielki firmy kosmetycznej. Przez cały ten okres Lipska tworzyła obrazy, pejzaże i portrety swoich znajomych, ilustrowała książki (m.in. Mośki, Joski i Srule Janusza Korczaka). Jej szata graficzna zdobiła luksusowe czasopismo Antoine. Document pour la femme moderne (1932–37). Zajmowała się również rzeźbą i tworzyła w różnych stylach oraz z różnych materiałów.
W roku 1953 zaprojektowała pomnik Léona Bluma, który stanął w Narbonne. Stworzyła także popiersie Cierplikowskiego oraz płaskorzeźbę Narodziny Wenus. W drugiej połowie lat pięćdziesiątych skupiła się na motywach ornitologicznych; nawiązała współpracę z Ligą Ochrony Przyrody, dla której tworzyła projekty graficzne folderów, plakiet i plakatów. Był to powrót do początków twórczości we Francji, gdy w 1912 roku namalowała obraz Gołębie i stworzyła z Serg Lifarem projekty kostiumów do baletu Taniec ptaków. Jedną z ostatnich rzeźb była Głowa Artura Rubinsteina, zaprezentowana w 1963 roku podczas Salon de lArt Libre w Palais de Beaux-Arts de la Ville de Paris. Artystka zmarła w 1973 roku; w Polsce pozostawała artystką nieznaną. Jej córka Maria Xawera nie założyła własnej rodziny.