Józef Unszlicht
Biografia
Józef Unszlicht urodził się w Mławie w 1879 roku. Ukończył Szkołę Techniczną im. Wawelberga i Rotwanda. Od 1900 roku należał do SDKPiL; jako student przybyły do Krakowa organizował wysyłkę „Czerwonego Sztandaru” – pisma SDKPiL na ziemie zaboru rosyjskiego.
W latach 1906–1907 należał do SDPRR i uczestniczył w zjeździe SDPRR. W latach 1911–1913 był członkiem władz SDKPiL w guberni warszawskiej i okręgowych w Łodzi, a od końca 1911 roku kierował grupą „rozłamowców” w SDKPiL skonfliktowanych z Zarządem Głównym. Był więziony i zsyłany za działalność rewolucyjną; w październiku 1917 roku stał się jednym z reprezentantów bolszewików i wszedł w skład Rady Państwowej (przedparlamentu).
Był uczestnikiem rewolucji październikowej w Piotrogrodzie, członkiem Rewolucyjnej Rady Wojennej. Po przewrocie pracował w Radzie Wykonawczej w Irkucku i Komitecie irkuckim SDPRR. Na I Konferencji grup SDKPiL w Rosji wszedł do władz organizacji, a na zjeździe Rady został wybrany do Centralnego Komitetu Wykonawczego. Występował przeciwko Leninowi w sporze o pokój brzeski w 1918 roku. W 1918–1919 był przewodniczącym Kolegium ds. Jeńców i Uchodźców, a w maju 1918 roku członkiem kolegium Ludowego Komisariatu Spraw Wewnętrznych. Od 1918 współorganizował Armię Czerwoną i od 1919 r. zasiadał w władzach CKW grup KPRP w Rosji.
W 1919 roku był członkiem Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Litwy i Białorusi, organizował oddziały Armii Czerwonej na Litwie i Białorusi. Był komisarzem ludowym ds. wojskowych i członkiem Rewolucyjnej Rady Wojennej Litewsko-Białoruskiej Republiki Rad; reprezentował KPRP na zjeździe założycielskim III Międzynarodówki. W 1919 roku popierał przeniesienie rewolucji do Polski z pomocą Armii Czerwonej i brał udział w walkach z wojskiem polskim w okresie wojny polsko-bolszewickiej, pełniąc role w Rewolucyjnej Rade Wojennej 16 Armii oraz Frontu Zachodniego.
W latach 1921–1923 był wiceprzewodniczącym Czeka (od 1922 GPU). W 1923 wyjechał do Niemiec pod fałszywym nazwiskiem, by wspierać niemieckich komunistów w przygotowywaniu rewolucji. Później był zaangażowany w frakcje kierownictwa KPRP w Polsce; na V Kongresie Kominternu w 1924 roku popierał ultrarewolucjonistyczną frakcję, która doprowadziła do obalenia dotychczasowego kierownictwa KPRP. W latach 1923–1925 był członkiem Wojskowej Rady Rewolucyjnej, szefem zaopatrzenia Armii Czerwonej; w 1924 członkiem Komisji Rewizyjnej WKP(b). W latach 1925–1930 był zastępcą komisarza ludowego ds. wojskowych i jednocześnie przewodniczącym Rady Wojennej Republikii, a od 1927 przewodniczącym Osoawiachimu. W latach 1930–1933 był zastępcą przewodniczącego Najwyższej Rady Gospodarki Narodowej, a w latach 1933–1935 szefem Głównego Zarządu Lotnictwa Cywilnego.
Podczas Wielkiej Czystki został aresztowany w 1937 roku. Nie przyznał się do winy, został skazany na śmierć i stracony 29 lipca 1938 roku w Kommunarce; pochowany anonimowo. Odznaczony Orderem Czerwonego Sztandaru. Miał brata Juliana Unszlichta, księdza katolickiego, a siostry to Zofia Unszlicht-Osińska i Stefania Brun.