Józef Mützenmacher
Biografia
Józef Mützenmacher urodził się 18 kwietnia 1903 w Mławie w żydowskiej rodzinie robotniczej. W 1919 wstąpił do Związku Zawodowego Przemysłu Drzewnego, a w 1920 do Komunistycznej Partii Robotniczej Polski. Podczas wojny polsko-bolszewickiej pełnił funkcję sekretarza Miejskiego Komitetu KPRP w Mławie i był członkiem Czerwonej Milicji Robotniczej. Po ucieczce spod Warszawy trafił do Ciechanowa, a następnie do Niemiec i ZSRR. W ZSRR studiował i pracował jako członek szkoły wojskowej, a także słuchacz Komunistycznego Uniwersytetu Mniejszości Narodowych Zachodu; po powrocie do Polski objął różne stanowiska w ruchu młodzieżowym KPRP.
W 1924 przyjął pseudonim Mietek Redyko. Kontynuował działania w KC Związku Młodzieży Zachodniej oraz w Związku Młodzieży Zachodniej Ukrainy. W 1925 został wysłany do Czechosłowacji jako delegat Polski na konferencję bojówek komunistycznych w Morawskiej Ostrawie i tam aresztowany; spędził 8 miesięcy w więzieniu. Po powrocie do Polski w 1926 został aresztowany ponownie i spędził 5 lat w więzieniu na Pawiaku i w Rawiczu. Pod koniec 1930 prawdopodobnie został zwerbowany do współpracy z policją.
Na początku 1931 został zwolniony z więzienia z powodu choroby serca. Po powrocie do Polski objął funkcję sekretarza okręgu KPP w Zagłębiu Dąbrowskim. W 1932 został delegatem na VI Zjazd KPP, a po powrocie zjazdu pracował w Sekretariacie Krajowego KPP. W 1933–1939 Mitzenmacher, posługując się pseudonimem Kwiatkowski, był zatrudniony w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych jako ekspert od ruchu komunistycznego; prowadził kolumnę Czerwona Tablica w czasopiśmie J.A.R. i publikował w innych pismach antykomunistycznych. W II Rzeczypospolitej prowadził także działalność polityczną i prace badawcze nad historią ruchu komunistycznego.
W czasie okupacji niemieckiej doszło do istotnych zmian: 16 stycznia 1941 r. został przyjęty do pracy w Bibliotece Publicznej w Warszawie jako Berdych. Berdych kierował działem Społecznym i nadzorował zbiory Instytutu Naukowego Badania Komunizmu; Gestapo aresztowało go w 1943 roku. Mitzenmacher utrzymywał kontakty z Delegaturą Rządu na Kraj; w 1942 r. dotarł do Koszykowskiego i zaproponował mu wejście do PPR; Koszykowski zorientował się, z kim ma do czynienia, ostrzegł towarzyszy i Mitzenmacher został aresztowany przez policję niemiecką, a następnie zamordowany w egzekucji 16 października 1942. Po wojnie Mitzenmacher ukrywał się i podjął tożsamość Stanisława Różkowskiego (Roszkowskiego); pracował w PKP we Wrocławiu i był członkiem egzekutywy Komitetu Miejskiego PPR. Zmarł 30 grudnia 1947 r. w Łodzi.