Anna Elżbieta Dalkowska

Anna Elżbieta Dalkowska (ur. 18 maja 1970 w Mławie) – polska prawniczka, sędzia i urzędniczka państwowa, doktor nauk prawnych, w latach 2019–2021 podsekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości, od 2021 sędzia Naczelnego Sądu Administracyjnego, od 2022 członek prezydium Krajowej Rady Sądownictwa (tzw. neo-KRS, organu ukształtowanego w kwestionowanym prawnie trybie).

W 1994 lub 1995 została absolwentką Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego na podstawie pracy pt. Gwarancje bankowe. W 2006 ukończyła na macierzystym uniwersytecie studia podyplomowe z prawa europejskiego dla sędziów. W 2009 na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza uzyskała stopień doktora nauk prawnych na podstawie napisanej pod kierunkiem Andrzeja Skoczylasa pracy pt. Pozycja prawna zobowiązanego w administracyjnym postępowaniu zabezpieczającym. W 2018 wszczęto jej postępowanie habilitacyjne (na podstawie rozprawy Transformacja podmiotowa w egzekucji administracyjnej). Postępowanie habilitacyjne zostało umorzone w 2020.

Po ukończeniu studiów od 1994 do 2006 była nauczycielem akademickim w Katedrze Prawa Administracyjnego UG. Nauczała także w Szkole Wyższej Prawa i Dyplomacji w Gdyni, a po jej przekształceniu wykłada w Wyższej Szkole Bankowej w Gdańsku. Została redaktorem naczelnym kwartalników naukowych Nieruchomości@ i Probacja, została przewodniczącą rady naukowo-programowej Kwartalnika Prawa Międzynarodowego. Specjalizuje się w prawie i postępowaniu administracyjnym, prawie cywilnym i egzekucji, autorka licznych publikacji naukowych z tego zakresu.

Jednocześnie z karierą naukową orzekała jako sędzia. W 1996 zakończyła aplikację zdanym egzaminem sędziowskim. Po odbyciu asesury w 2000 została powołana na stanowisko sędziego Sadu Rejonowego w Gdyni. Od 2005 do 2013 sprawowała funkcję wiceprzewodniczącej Wydziału I Cywilnego. Wykładała także w ramach aplikacji radcowskiej i szkolenia dla urzędników państwowych. W latach 1997–2003 była również pozaetatowym członkiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku. W 2017 oddelegowano ją do pracy w Ministerstwie Sprawiedliwości jako specjalistkę prawa cywilnego. Od czerwca 2017 była wicedyrektorem i dyrektorem Departamentu Prawa Administracyjnego MS, który odpowiada za wsparcie merytoryczne prac komisji reprywatyzacyjnej. W 2011 ubiegała się o stanowisko sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, a w 2018 – sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego.

9 września 2019 powołana na stanowisko podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości (w miejsce Łukasza Piebiaka), odpowiedzialnego m.in. za nadzór administracyjny nad sądownictwem, legislację z zakresu prawa cywilnego, administracyjnego i ustroju sądów powszechnych. Była pełnomocnikiem rządu RP w postępowaniach przed Trybunałem Sprawiedliwości UE w zakresie dotyczącym praworządności. 23 lutego 2021 powołana na stanowisko sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego. 12 kwietnia 2021 została odwołana ze stanowiska podsekretarza stanu. W 2022 została wybrana w skład Krajowej Rady Sądownictwa, weszła następnie w skład jej prezydium. Rada, w której zasiada Dalkowska, jest określana jako neo-KRS z powodu wadliwego trybu wyboru jej sędziowskich członków. Wyboru 15 sędziów dokonał Sejm VIII, a następnie IX kadencji, na podstawie nowelizacji ustawy o KRS z 8 grudnia 2017, która przeniosła kompetencję wyboru z samych sędziów na władzę ustawodawczą, łamiąc historyczną praktykę ustrojową oraz wiążącą wykładnię Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2007 (wyrok ten stanowi, że sędziów-członków KRS muszą wybierać sami sędziowie). Nowelizacja z 2017, oparta została na kwestionowanym wyroku TK z 20 czerwca 2017, wydanym z udziałem dwóch tzw. sędziów-dublerów, który podważył linię orzeczniczą z 2007 i dopuścił wybór sędziów-członków KRS przez dowolny inny podmiot. Sąd Najwyższy orzekł w postanowieniu z 19 września 2018, że ze względu na udział osób nieuprawnionych w wydaniu wyroku z 2017 oraz brak zmiany Konstytucji RP, stan prawny wynikający wyroku TK z 2007 nie uległ zmianie i nadal obowiązuje zasada wyboru sędziów do KRS przez samych sędziów. W efekcie, powszechnie uznaje się, że Rada ukonstytuowana w 2018 powstała niezgodnie z Konstytucją RP.

Anna Dalkowska posiada w systemie prawnym status określany jako podwójny neosędzia. Wynika to z faktu, że w 2021 przyjęła nominację na sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego z rąk organu, którego legalność jest kwestionowana (neo-KRS), a rok później sama została wybrana w skład tejże Rady przez władzę ustawodawczą. O ile jednak Dalkowska, w świetle Konstytucji RP oraz wiążącej wykładni Trybunału Konstytucyjnego, nie posiada legitymacji do zasiadania w Krajowej Radzie Sądownictwa, ponieważ jako sędzia została wybrana przez Sejm, a nie przez samo środowisko sędziowskie, o tyle jej status jako sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostaje przedmiotem złożonej dyskusji prawnej. Choć Sąd Najwyższy w uchwale z 23 stycznia 2020 uznał, że udział neosędziów w składach SN zawsze prowadzi do nienależytej obsady sadu, to w przypadku Naczelnego Sądu Administracyjnego sytuacja jest odmienna. NSA nie podjął dotychczas analogicznej uchwały ogólnej, a w swoim orzecznictwie (m.in. wyrok z 4 listopada 2021) wskazuje, że samo powołanie na wniosek neo-KRS nie jest wystarczające do automatycznego zdyskwalifikowania sędziego. Każdy przypadek musi być badany indywidualnie pod kątem zachowania standardu bezstronności i niezawisłości. W efekcie, mimo kwestionowania legalności organu nominującego, Anna Dalkowska formalnie sprawuje urząd sędziego NSA, a jej wyroki pozostają w obrocie prawnym, o ile nie zostaną skutecznie podważone w konkretnych procesach.